Báwo ni owó ìsanwó àwìn tàbí mọ́gèjì ṣe ń wà ní tòótọ́
O ń fi nọ́mbà mẹ́ta sí i: iye owó tí o ń yá, ìwọ̀n èlé, àti bí àkókò ṣe pẹ́ tó tí o ní láti san án padà. Ẹ̀rọ ìṣírò àwìn àti mọ́gèjì wa ń fún ọ ní owó ìsanwó oṣù kan ṣoṣo, gbogbo èlé tí o máa san jálẹ̀ àkókò àwìn náà, àti ètò kíkún oṣù-sí-oṣù. Nọ́mbà owó ìsanwó kan yẹn dà bí ohun tí ó rọrùn, ṣùgbọ́n ìṣírò tí ó tó púpọ̀ wà lẹ́yìn rẹ̀, ìmọ̀ ìṣírò yẹn sì ni ó ń yí mọ́gèjì padà láti ohun àdììtú di ohun tí o lè ṣètò yí i ká. Ojú-ìwé yìí jẹ́ fún ìmọ̀ nìkan, kì í ṣe ìmọ̀ràn owó, ṣùgbọ́n ní òpin rẹ̀, wàá mọ ibi tí owó rẹ ń lọ ní oṣù kọ̀ọ̀kan àti ìdí rẹ̀.
Fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo àwìn ilé, àwìn ọkọ̀, àti àwìn ara-ẹni tí o máa rí ni àwìn amortizing pẹ̀lú owó ìsanwó tí ó dúró ṣinṣin. Ìyẹn ń ṣàlàyé pé o ń san iye owó kan náà ní oṣù kọ̀ọ̀kan, ní òpin àkókò náà, ìwọ̀n owó tí ó kù á sì dé gan-an sí ọ̀ọ́rọ̀ (zero). Kò sí ìyàlẹ́nu ìdíyelé, kò sì sí ìyókù. Láti mú kí èyí ṣiṣẹ́, àwọn olùyáwó ń wá owó ìsanwó tí ó tóbi tó láti bo èlé oṣù kọ̀ọ̀kan, tí ó sì ń dín ìwọ̀n owó tí ó kù kù déédéé pẹ̀lú.
Ìlànà owó ìsanwó, ní ọ̀rọ̀ tí ó rọrùn
Ìlànà owó ìsanwó amortizing tí a ń lò ni M = P × (r(1+r)n) / ((1+r)n − 1). Ó dà bí ẹni tí ó ń dẹ́rùbà, nítorí náà ẹ jẹ́ kí á ṣàlàyé ohun tí àwọn lẹ́tà náà túmọ̀ sí. P ni owó ìpìlẹ̀, iye owó tí o ń yá ní tòótọ́. r ni ìwọ̀n èlé oṣooṣù, tí ó jẹ́ ìwọ̀n ọdọdún rẹ tí a pín fún 12 nítorí pé wọ́n ń gba èlé lóṣooṣù, kì í ṣe lẹ́ẹ̀kan lọ́dún. n ni gbogbo iye owó ìsanwó, nítorí náà mọ́gèjì ọdún 30 jẹ́ 30 × 12 = owó ìsanwó 360.
Ní ọ̀rọ̀ ojoojúmọ́, ìlànà náà ń wá owó ìsanwó dúró ṣinṣin kan tí ó tó láti san àwìn náà kúrò pátápátá ní gan-an n oṣù nígbà tí olùyáwó náà bá ń wá èlé lórí ohunkóhun tí ó bá ṣì kù. Gbé ìwọ̀n èlé sókè tàbí dín àkókò náà kù, owó ìsanwó náà á ní láti pọ̀ sí i. Fẹ̀ àkókò náà sí i, ó á sì dín. O kò nílò láti ṣírò ìlànà náà pẹ̀lú ọwọ́ rẹ, ìyẹn ni ẹ̀rọ ìṣírò tí ó wà lókè yìí wà fún, ṣùgbọ́n mímọ àwọn ohun kóko mẹ́ta náà, iye owó, ìwọ̀n èlé, àti àkókò, á sọ fún ọ ewo nínú àwọn ohun kóko tí ó ń yí àbájáde náà padà ní tòótọ́.
Kí nìdí tí àwọn owó ìsanwó rẹ àkọ́kọ́ fi jẹ́ èlé lọ́pọ̀lọpọ̀
Èyí ni ìpín tí ó máa ń dá fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo ènìyàn lójijì. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé owó ìsanwó rẹ dúró ṣinṣin, ìpín tí ó wà láàrin èlé àti owó ìpìlẹ̀ ń yí padà ní oṣù kọ̀ọ̀kan. A ń gba èlé lórí ìwọ̀n owó tí o ṣì jẹ, nítorí náà nígbà tí ìwọ̀n owó náà bá tóbi, apá èlé náà á tóbi pẹ̀lú. Ní oṣù àkọ́kọ́ mọ́gèjì ọdún 30 tí ó wọ́pọ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó ìsanwó rẹ ń lọ tààrà sí olùyáwó náà gẹ́gẹ́ bí èlé, ìpín kékeré nìkan ni ó sì ń dín owó ìpìlẹ̀ kù.
Ọ̀nà iṣẹ́ náà rọrùn. Ní oṣù kọ̀ọ̀kan, olùyáwó náà ń lọ́po ìwọ̀n owó rẹ ìsinsìnyí pẹ̀lú ìwọ̀n èlé oṣooṣù láti rí èlé oṣù náà. Ohunkóhun tí ó bá ṣẹ́kù láti inú owó ìsanwó dúró ṣinṣin rẹ ni ó ń lọ sí owó ìpìlẹ̀. Nítorí pé ìwọ̀n owó náà pọ̀ jùlọ ní ìbẹ̀rẹ̀, èlé ń jẹ púpọ̀ jùlọ ní ìbẹ̀rẹ̀. Bí ìwọ̀n owó náà ṣe ń dín kù, owó èlé náà á sì dín kù pẹ̀lú rẹ̀, nítorí náà apá tí ó pọ̀ jù nínú owó ìsanwó kọ̀ọ̀kan tí ó dọ́gba á ń lọ sí owó ìpìlẹ̀. Àwọn ìpín méjì náà ń fi ipò padà síra wọn díẹ̀díẹ̀, ibikan lẹ́yìn agbedeméjì àwìn náà ni owó ìsanwó rẹ á kúkọ́ bẹ̀rẹ̀ sí í dín owó ìpìlẹ̀ kù kánkán ju èlé lọ. Ìpín yíyí padà yìí gan-an ni ohun tí amortization ń ṣàpèjúwe: sísan gbèsè kúrò díẹ̀díẹ̀ nípasẹ̀ owó ìsanwó tí a ti ṣètò, ọ̀kọ̀ọ̀kan tí ó ń fi ìwọ̀n tuntun sí i sí ọ̀nà owó ìpìlẹ̀ bí àkókò ṣe ń lọ.
Àwọn ohun kóko ńlá mẹ́ta: ìwọ̀n èlé, àkókò, àti iye owó
Àwọn ohun kóko mẹ́ta ni ó ń darí ohun gbogbo, wọn kò sì ń hùwà ní ọ̀nà kan náà. Iye owó àwìn náà jẹ́ ohun tí ó rọrùn jùlọ láti rí: yá owó púpọ̀ sí i, owó ìsanwó rẹ àti gbogbo èlé rẹ á sì pọ̀ sí i papọ̀. Ìwọ̀n èlé náà ni ọba tí ó dákẹ́ jẹ́ẹ́. Àní apá kan ìdá-ọgọ́rùn-ún, tí a lọ́po ní ọ̀ọ́dẹ́rún owó ìsanwó, lè yí gbogbo owó tí ó jẹ padà ní ẹgbẹẹgbẹ̀rún dọ́là lórí mọ́gèjì ńlá kan. Ó dára láti wá ìwọ̀n èlé tí ó dára jùlọ.
Àkókò náà ni ohun kóko tí ènìyàn máa ń kà ní àṣìṣe jùlọ. Fífẹ̀ àwìn kan láti ọdún 15 sí ọdún 30 ń dín owó ìsanwó oṣooṣù rẹ kù ní ọ̀nà tí a lè rí, ó sì dà bí ìṣẹ́gun, ó sì ń ràn lọ́wọ́ pẹ̀lú agbára láti san án. Ṣùgbọ́n àkókò gígùn túmọ̀ sí pé ìwọ̀n owó tí ó kù á wà níbẹ̀ pẹ́ jù, ó ń gba èlé ní gbogbo àkókò náà, nítorí náà gbogbo èlé tí o san á gòkè kánkán. Àkókò kúkúrú ń ṣe ìdàkejì: owó ìsanwó oṣooṣù tí ó ga jù, ṣùgbọ́n èlé tí ó kéré jù jálẹ̀ àkókò àwìn náà. Kò sí ìdáhùn tí ó tọ̀nà fún gbogbo ènìyàn níbí, kìkì àyípadà láàrin èémí ìsinmi oṣooṣù àti owó gbogbo àkókò náà, ẹ̀rọ ìṣírò sì jẹ́ kí o rí apá méjèèjì kí o tó ṣe ìpinnu.
Báwo ni àfikún owó ìsanwó ṣe ń fi owó pamọ́ fún ọ
Nítorí pé a ń gba èlé nígbà gbogbo lórí ìwọ̀n owó tí ó kù, ohunkóhun tí o bá san ju iye tí a ti ṣètò lọ ń lọ pátápátá sí owó ìpìlẹ̀, ó sì ń yọ gbogbo èlé tí ó ń bọ̀ tí ìwọ̀n owó náà ìbá ti mú wá kúrò pátápátá. Fi ọgọ́rùn dọ́là àfikún síi ní oṣù kan, kì í ṣe pé o kàn dín ọgọ́rùn dọ́là kúrò nínú ìwọ̀n owó náà, o ń pa gbogbo èlé tí ọgọ́rùn dọ́là yẹn ìbá ti kójọ ní ọdún tí ó ìbá ti wà níbẹ̀ rẹ́. Ṣe é déédéé, o sì lè parí mọ́gèjì ọdún 30 kan ní ọ̀pọ̀ ọdún ṣáájú, o sì fi iye owó ńlá pamọ́ nínú gbogbo èlé. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìgbésẹ̀ tí ó lágbára jùlọ, tí ó sì rọrùn jùlọ tí ó wà fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùyá-àwìn, ìdí nìyẹn tí ètò tí ó wà nísàlẹ̀ yìí fi yẹ láti kẹ́kọ̀ọ́. Láti fi wéra bí èrò kan náà ṣe ń ṣiṣẹ́ ní ojú rere rẹ nígbà tí o bá ń fi pamọ́ dípò yíyá, gbìyànjú ẹ̀rọ ìṣírò èlé àkópọ̀ wa, tàbí ṣàwárí gbogbo ẹ̀rọ ìṣírò wa fún àwọn irinṣẹ́ ìṣírò ojoojúmọ́ mìíràn.
Àwọn ìbéèrè tí a sábà máa ń béèrè
Báwo ni a ṣe ń ṣírò owó ìsanwó àwìn oṣooṣù?
Ó ń lo ìlànà owó ìsanwó amortizing, tí ó ń wá owó ìsanwó dúró ṣinṣin kan tí ó tóbi tó láti bo èlé lórí ìwọ̀n owó tí ó kù ní oṣù kọ̀ọ̀kan, tí ó sì tún san àwìn náà kúrò pátápátá ní oṣù tí ó gbẹ̀yìn. Àwọn ohun kóko mẹ́ta ni iye owó tí a yá, ìwọ̀n èlé oṣooṣù (ìwọ̀n ọdọdún tí a pín fún 12), àti iye owó ìsanwó (ọdún ìlọ́po 12).
Kí nìdí tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó ìsanwó mi àkọ́kọ́ fi jẹ́ èlé?
A ń gba èlé lórí ìwọ̀n owó tí o ṣì jẹ, ìwọ̀n owó náà sì pọ̀ jùlọ ní ìbẹ̀rẹ̀. Nítorí náà àwọn owó ìsanwó àkọ́kọ́ ń bo owó èlé tí ó pọ̀, díẹ̀ ni ó sì ṣẹ́ kù fún owó ìpìlẹ̀. Bí ìwọ̀n owó náà ṣe ń dín kù, apá èlé náà á sì dín kù pẹ̀lú, apá tí ó pọ̀ jù nínú owó ìsanwó kọ̀ọ̀kan á sì lọ sí owó ìpìlẹ̀.
Kí ni amortization túmọ̀ sí?
Amortization ni sísan gbèsè kúrò nípasẹ̀ owó ìsanwó déédéé tí a ti ṣètò. Ní owó ìsanwó kọ̀ọ̀kan, apá kan ń bo èlé, ìyókù sì ń dín owó ìpìlẹ̀ kù, ètò náà sì ń yí padà díẹ̀díẹ̀ láti fi ìwọ̀n tí ó pọ̀ sí i sí ọ̀nà owó ìpìlẹ̀ ní owó ìsanwó kọ̀ọ̀kan títí ìwọ̀n owó náà á fi dé ọ̀ọ́rọ̀.
Ǹjẹ́ àkókò tí ó gùn ju túmọ̀ sí àwìn tí ó din owó bí?
Rárá o. Àkókò tí ó gùn ju ń dín owó ìsanwó oṣooṣù rẹ kù, ṣùgbọ́n ìwọ̀n owó náà á wà níbẹ̀ pẹ́ jù, ó á sì máa gba èlé, nítorí náà o á san èlé tí ó pọ̀ jù lápapọ̀ jálẹ̀ àkókò àwìn náà. Àkókò kúkúrú ń jẹ owó ju ní oṣù kọ̀ọ̀kan ṣùgbọ́n ó kéré jù lápapọ̀.
Báwo ni àfikún owó ìsanwó ṣe ń ràn lọ́wọ́?
Ìye owó kankan tí ó bá ju owó ìsanwó tí a ti ṣètò lọ ń lọ pátápátá sí owó ìpìlẹ̀. Ìyẹn ń dín ìwọ̀n owó náà kù lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ó sì ń pa gbogbo èlé tí ó ń bọ̀ tí ìwọ̀n owó náà ìbá ti mú wá rẹ́, èyí tí ó lè dín àkókò àwìn náà kù ní ọ̀pọ̀ ọdún, tí ó sì fi iye owó ńlá pamọ́ nínú gbogbo èlé.
Ǹjẹ́ ẹ̀rọ ìṣírò yìí ha ní owó orí àti ìdánilójú (insurance) nínú?
Irinṣẹ́ yìí ń ṣírò owó ìpìlẹ̀ àti èlé kọ́kọ́rọ́ láti inú iye owó, ìwọ̀n èlé, àti àkókò. Àwọn bíìlì mọ́gèjì gidi sábà máa ń fi owó orí ohun ìní, ìdánilójú onílé, àti nígbà mìíràn ìdánilójú mọ́gèjì kún un, nítorí náà gbogbo owó ìsanwó ilé rẹ lè ga ju nọ́mbà tí a fihàn níbí lọ.