Ohun tí ìwádìí WHOIS / oríkì ń sọ fún ọ ní gidi
Tẹ oríkì kan sínú ohun èlò yìí kí o sì gba àkọsílẹ̀ ìforúkọsílẹ̀ gbangba tí ó wà lẹ́yìn rẹ̀: ẹni tí ó jẹ́ olùforúkọsílẹ̀, àwọn ọjọ́ pàtàkì, àwọn àmì-ipò tí ilé-iṣẹ́ ìforúkọsílẹ̀ ti fi sí, àti àwọn olùpèsè orúkọ tí ó ń dáhùn fún orúkọ náà. A ń fa dátà náà láàyè láti orí ilé-iṣẹ́ náà nípasẹ̀ RDAP, a sì ń fi kún un pẹ̀lú àwọn àkọsílẹ̀ A àti NS oríkì náà àti ọjọ́-orí tí a fojú díwọ̀n rẹ̀ kí o lè rí gbogbo rẹ̀ ní ìwòye kan. Kò sí àkọọ́lẹ̀, kò sí wíwọlé sí ibùsọ̀ ẹnikẹ́ni.
Àwọn ènìyàn ṣì ń pè é ní "ìwádìí WHOIS" nítorí àṣà, orúkọ náà sì tọ́ sí pípa mọ́ nítorí pé ó ń ṣàpèjúwe ohun tí gbogbo ènìyàn mọ̀. Ṣùgbọ́n ní ìsàlẹ̀, ohun tí o ń béèrè ní gidi lónìí ni RDAP.
Láti WHOIS sí RDAP
Ìlànà WHOIS ìpilẹ̀ṣẹ̀ ti wà láti ìbẹ̀rẹ̀ ayélujára. Wàá ṣí ìsopọ̀ ọ̀rọ̀ pẹ̀tẹ́lẹ̀ lórí port 43, wàá fi oríkì kan ránṣẹ́, wàá sì gba akópọ̀ ọ̀rọ̀ tí kò ní ìrísí kan pàtó padà. Ó ń ṣiṣẹ́, ṣùgbọ́n ó ní àwọn ìṣòro: kò sí àdípámọ́ kankan, kò sí ìrísí kan tí a dá lórí, gbogbo ilé-iṣẹ́ ìforúkọsílẹ̀ sì ń ṣètò ìdáhùn wọn ní ọ̀nà tirẹ̀, nítorí náà sọ́fítíwia ní láti fojú díwọ̀n ibi tí orúkọ olùforúkọsílẹ̀ ti parí àti ibi tí àwọn ọjọ́ ti bẹ̀rẹ̀.
RDAP — Registration Data Access Protocol — ń tún gbogbo rẹ̀ ṣe. Ó ń ṣiṣẹ́ lórí HTTPS, nítorí náà ìbéèrè àti ìdáhùn ní àdípámọ́ dípò kí wọ́n rìn ní gbangba. Ó ń dá JSON tí a to sínú ìlà padà, tí ó túmọ̀ sí pé ohun èlò kan lè kà pápá kọ̀ọ̀kan ní àìsàní dípò kí ó ṣàyẹ̀wò ọ̀rọ̀ jáde. Ó sì ń mú àwọn àwòrán tí kì í ṣe Latin dáradára, nítorí náà àwọn oríkì Cyrillic, Ṣáínà, tàbí Lárúbáwá ń padà bọ̀ ní ìtọ́. ICANN ti ń yọ WHOIS kúrò díẹ̀díẹ̀ láti fi RDAP rọ́pò rẹ̀ fún àwọn TLD gbogbogbò (.com, .net, .org àti àwọn mìíràn), RDAP sì ti di ìlànà tí a béèrè fún wọn nísinsìnyí. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ TLD orílẹ̀-èdè ṣì ń lo WHOIS ìpilẹ̀ṣẹ̀, nítorí náà o máa rí àwọn méjèèjì fún ìgbà díẹ̀ sí i.
Ohun tí pápá kọ̀ọ̀kan túmọ̀ sí
Ìhìn-ín ni bí o ṣe lè kà àbájáde náà.
Olùforúkọsílẹ̀ ni ilé-iṣẹ́ tí a gbà orúkọ oríkì náà kalẹ̀ nípasẹ̀ rẹ̀ — GoDaddy, Namecheap, Cloudflare, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Kìí ṣe dandan ẹni tó ni í; alátaja tí ó ń darí ìforúkọsílẹ̀ náà ni.
Ọjọ́ ìṣẹ̀dá (tí a máa ń pè ní ọjọ́ ìforúkọsílẹ̀ nígbà mìíràn) ni ìgbà tí a kọ́kọ́ forúkọ oríkì náà sílẹ̀. Ọjọ́ àṣẹparí ni ìgbà tí àdéhùn ìforúkọsílẹ̀ tí ó wà lọ́wọ́lọ́wọ́ máa parí, ọjọ́ ìṣàtúnṣe sì ń fi ìgbà tí a kẹ́yìn yí àkọsílẹ̀ náà padà hàn. Àwọn ọjọ́ mẹ́ta wọ̀nyí ń sọ ọ̀pọ̀ jùlọ ìtàn náà: bí orúkọ kan ti dàgbà tó, ìgbà tí ó máa parí, àti bóyá ohunkóhun ti yí padà láìpẹ́.
Àwọn àmì-ipò jẹ́ àmì kúkúrú tí olùforúkọsílẹ̀ tàbí ilé-iṣẹ́ ìforúkọsílẹ̀ ti fi sí. Èyí tí o máa rí jùlọ ni clientTransferProhibited, tí ó ń dí oríkì náà lọ́wọ́ láti gbé lọ sí olùforúkọsílẹ̀ mìíràn láìsí kí ẹni tí ó ni í ṣí i sílẹ̀ ná. Ó jẹ́ ìlànà ààbò àdáyébá, kì í ṣe ìkìlọ̀ — kò kan DNS, ìmeèlì, tàbí ohunkóhun tí ó ń ṣiṣẹ́. Àwọn àmì bí clientHold (oríkì náà kò ń dáhùn) tàbí pendingDelete ṣe pàtàkì jù, nítorí náà ó dára láti mọ̀ pé wọ́n wà.
Àwọn olùpèsè orúkọ ni àwọn sẹ́fà tí ó ní àṣẹ tí ó ń dáhùn ìbéèrè DNS fún oríkì náà. Wọ́n ń sọ fún ọ ẹni tí ó ń gbé zone náà ní gidi — nígbà mìíràn ó ń fi olùpèsè tàbí CDN tí ó wà lẹ́yìn ojú ìwé kan hàn. Bí o bá fẹ́ lọ jinlẹ̀ sí ohun tí àwọn sẹ́fà wọ̀nyẹn ń tẹ̀jáde, fi orúkọ náà sínú ìwádìí DNS wa, kí o sì ṣàyẹ̀wò ibi tí àwọn àdírẹ́sì náà wà pẹ̀lú ìwádìí IP.
Kí ni ó dé tí orúkọ ẹni tó ni í fi sábà máa ń pamọ́
Bí o bá ti ṣe ìwádìí kan tí o ń retí orúkọ àti ìmeèlì ẹnìkan ṣùgbọ́n tí o rí "Redacted for Privacy" dípò, ìyẹn jẹ́ ohun àdáyébá nísinsìnyí. Nígbà tí GDPR bẹ̀rẹ̀ ní Yúróòpù, ICANN béèrè lọ́wọ́ àwọn olùforúkọsílẹ̀ láti dá dídá ìsọfúnni ìbáṣepọ̀ àdáni àwọn tí ó forúkọsílẹ̀ sílẹ̀ ní gbangba dúró láti ìbẹ̀rẹ̀. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹni tí ó ni oríkì náà náà ń san owó fún àwọn iṣẹ́ àṣírí tàbí proxy lórí ìyẹn.
Nítorí náà, ohun àdáni — orúkọ, ìmeèlì, àdírẹ́sì ìfìwéránṣẹ́ — sábà máa ń pamọ́. Dátà ẹ̀rọ kìí ṣe bẹ́ẹ̀: olùforúkọsílẹ̀, ọjọ́, àwọn àmì-ipò, olùpèsè orúkọ, àti nígbà mìíràn orílẹ̀-èdè ẹni tí ó forúkọsílẹ̀ ń farahàn dáradára. Bí o bá gan-an nílò ẹni tí ó wà lẹ́yìn oríkì kan (ọ̀rọ̀ ìjà òfin, fún àpẹẹrẹ), ó gbọ́dọ̀ gba ìlànà ìbéèrè ICANN kọjá dípò ìwádìí gbangba.
Ọjọ́-orí oríkì, àti kí ni ó dé tí ó fi yẹ kí a ṣàyẹ̀wò rẹ̀
Ọjọ́ ìṣẹ̀dá ń fún ọ ní ọjọ́-orí oríkì náà, nọ́mbà náà sì gbé àdánù ju bí ó ṣe dà bí ẹni pé ó jẹ́ lọ. Google ti sọ pé ọjọ́-orí fúnra rẹ̀ kìí ṣe àwọn ohun tí ó ń pinnu ipò lórí ìwádìí, ṣùgbọ́n àwọn ohun tí ó máa ń wá pẹ̀lú ọjọ́-orí sábà máa ń jẹ́ bẹ́ẹ̀: ọdún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìsopọ̀ padà, àkóónú tí a ti kọ sínú àkọsílẹ̀, ìwádìí orúkọ ọjà, àti ìtàn tí ó fẹsẹ̀múlẹ̀. Àwọn ìwádìí lórí àwọn àbájáde tó ga jùlọ ń rí i léraléra pé àwọn ojú ìwé tí ó wà ní ipò tó ga sábà máa ń dàgbà fún ọdún mélòó kan. Oríkì tí ó dàgbà tí ó ní ìtàn tí ó mọ́ jẹ́ ìbẹ̀rẹ̀ tó dára; oríkì tí ó dàgbà tí ó ní ìtàn spam lè jẹ́ ẹrù, ìyẹn gan-an ni ìdí tí o fi ń ṣàyẹ̀wò kí o tó ra.
Lójoojúmọ́, ìwádìí kan náà ń bo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun. Ṣàyẹ̀wò ọjọ́ àṣẹparí kí oríkì tí ó ṣe pàtàkì fún ọ má bàa dá pẹ́ láìsí àkíyèsí. Ṣàkíyèsí ọjà kan nípa rírí i dájú pé olùforúkọsílẹ̀ àti àwọn ọjọ́ bá ohun tí ilé-iṣẹ́ kan sọ mu. Àti ṣíṣe ìwádìí ìpilẹ̀ kí o tó rà á — orúkọ tí a forúkọsílẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ tí ó kọjá àti èyí tí ó ti dúró fún ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún jẹ́ ohun ìrarà tí ó yàtọ̀ gan-an, kódà ní owó kan náà.
Àwọn ìbéèrè tí a sábà máa ń béèrè
Kí ni ìyàtọ̀ láàrin WHOIS àti RDAP?
Àwọn méjèèjì ń dá àkọsílẹ̀ ìforúkọsílẹ̀ oríkì kan padà. WHOIS ni ìlànà àtijọ́ tí ó ń fi ọ̀rọ̀ pẹ̀tẹ́lẹ̀, tí kò ní àdípámọ́ ránṣẹ́ láìsí ìrísí kan pàtó. RDAP ni ìrópò rẹ̀: ó ń ṣiṣẹ́ lórí HTTPS, ó ń dá JSON tí a to sínú ìlà padà, ó sì ń mú àwọn àwòrán tí kì í ṣe Latin. Fún .com àti ọ̀pọ̀lọpọ̀ TLD gbogbogbò, RDAP ni ìlànà tí a béèrè fún nísinsìnyí.
Ṣé mo lè mọ ẹni tó ni oríkì kan?
O lè rí olùforúkọsílẹ̀, ọjọ́, ipò, àti àwọn olùpèsè orúkọ. Ìsọfúnni àdáni ẹni tí ó ni í sábà máa ń pamọ́ lábẹ́ GDPR, nítorí náà ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwádìí ń fi "Redacted for Privacy" hàn dípò orúkọ kan. Dátà tí ó pé nípa ẹni tí ó forúkọsílẹ̀ nílò ìbéèrè tí a fọwọ́ sí nípasẹ̀ ICANN.
Kí ni clientTransferProhibited túmọ̀ sí?
Ó jẹ́ àmì-ipò tí ó ń dí oríkì náà lọ́wọ́ láti gbé lọ sí olùforúkọsílẹ̀ mìíràn títí ẹni tí ó ni í fi ṣí i sílẹ̀. Ó jẹ́ ìlànà ààbò àdáyébá tí kò ní ipa lórí ojú ìwé, DNS, tàbí ìmeèlì.
Báwo ni mo ṣe lè ṣàyẹ̀wò ọjọ́-orí oríkì kan?
Ọjọ́ ìṣẹ̀dá tàbí ìforúkọsílẹ̀ nínú ìwádìí náà ń sọ fún ọ ìgbà tí a kọ́kọ́ forúkọ oríkì náà sílẹ̀. A ń ṣírò ọjọ́-orí náà láti ọjọ́ yẹn kí o lè rí bí orúkọ náà ti dúró tó ní ìwòye kan.
Kí ni ó dé tí ọjọ́-orí oríkì fi ṣe pàtàkì?
Àwọn oríkì tí ó ti dàgbà sábà máa ń ní ìsopọ̀ padà tí ó fẹsẹ̀múlẹ̀, ìtàn àkóónú, àti àmì ìgbẹ́kẹ̀lé tí ó ń ràn lọ́wọ́ pẹ̀lú SEO àti ìgbẹ́kẹ̀lé. Ọjọ́-orí náà náà ṣe pàtàkì nígbà tí o bá ń ra oríkì kan tàbí tí o ń ṣàyẹ̀wò bí orúkọ ọjà kan ti wà pẹ́ tó.
Ṣé ọ̀fẹ́ ni ìwádìí oríkì yìí?
Bẹ́ẹ̀ni. Ó ń kà dátà gbangba ilé-iṣẹ́ nípasẹ̀ RDAP láìsí àkọọ́lẹ̀ tàbí ìforúkọsílẹ̀. Tẹ oríkì kan, o sì ń rí àwọn ìsọfúnni ìforúkọsílẹ̀, àwọn olùpèsè orúkọ, àti ọjọ́-orí tí a fojú díwọ̀n lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.