Báwo ni a ṣe ń ṣírò ìdá-ọgọ́rùn-ún èyíkéyìí ní ìṣẹ́jú kan
Ìdá-ọgọ́rùn-ún (percentage) ń farahàn ní gbogbo ibi: owó ìyìn tí a ń fi sí ìsàlẹ̀ bíìlì oúnjẹ, ìlà pupa ẹ̀dínwó nínú ferese ìtajà, owó orí títà tí a fi kún un ní ibi owó, ìlọ́po owó oṣù tí ọ̀gá rẹ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣèlérí, ìwọ̀n tí o rí nínú ìdánwò kan. Ọ̀rọ̀ náà dà bí ọ̀rọ̀ ìmọ̀ ẹ̀rọ, ṣùgbọ́n ìdá-ọgọ́rùn-ún jẹ́ ẹ̀yà kan nìkan tí nọ́mbà rẹ̀ ìsàlẹ̀ dúró ṣinṣin ní 100. Ní ìgbà tí o bá ti mọ ewo nínú àwọn ìbéèrè mẹ́rin tí ó rọrùn ni o ń béèrè, gbogbo ìṣòro ìdá-ọgọ́rùn-ún á di ìṣírò kan ṣoṣo. Ojú-ìwé yìí ń ṣàlàyé àwọn ìbéèrè mẹ́rin wọ̀nyí pẹ̀lú àpẹẹrẹ gidi ojoojúmọ́, ẹ̀rọ ìṣírò tí ó wà lókè yìí sì ń ṣe ìṣírò náà fún ọ ní kíákíá.
Kí ni X% ti Y?
Èyí ni ìbéèrè tí o ń béèrè nígbà tí o bá ti mọ ìwọ̀n náà tí o sì fẹ́ mọ iye owó náà. Ìlànà náà rọrùn: sọ ìdá-ọgọ́rùn-ún di ẹ̀wọ̀n (decimal) nípa pípín in fún 100, kí o sì lọ́po pẹ̀lú gbogbo nọ́mbà náà.
X% ti Y = (X ÷ 100) × Y
Àpẹẹrẹ gidi (owó ìyìn): oúnjẹ alẹ́ rẹ jẹ́ $60, o sì fẹ́ fi 18% ìyìn sílẹ̀. Ìyẹn ni (18 ÷ 100) × 60 = 0.18 × 60 = $10.80. Fi kún bíìlì náà, wàá sì san $70.80. Irú ìṣírò kan náà ni ó ń dáhùn "kí ni 8% owó orí títà lórí ẹ̀wù tí ó jẹ́ $45?" — 0.08 × 45 = $3.60, nítorí náà ẹ̀wù náà á jẹ́ $48.60 ní ibi owó.
X jẹ́ ìdá mélòó nínú ọgọ́rùn-ún ti Y?
Níbí, o ní iye owó méjì, o sì fẹ́ mọ bí wọ́n ṣe fi ìdá-ọgọ́rùn-ún wéra. Pín apá kan náà fún gbogbo rẹ̀, kí o sì lọ́po pẹ̀lú 100.
Ìdá-ọgọ́rùn-ún = (X ÷ Y) × 100
Àpẹẹrẹ gidi (ìwọ̀n ìdánwò): o rí àmì 42 nínú 50 tí ó ṣeéṣe nínú ìdánwò kan. Ìyẹn ni (42 ÷ 50) × 100 = 0.84 × 100 = 84%. Ọ̀nà kan náà ń sọ fún ọ pé tí o bá ti fi $1,500 pamọ́ sí ìsinmi tí ó jẹ́ $6,000, o ti dé (1500 ÷ 6000) × 100 = 25% ọ̀nà náà.
Ìdá-ọgọ́rùn-ún ìlọsókè
Nígbà tí nọ́mbà kan bá dàgbà tí o sì fẹ́ fi ìdàgbàsókè náà hàn gẹ́gẹ́ bí ìdá-ọgọ́rùn-ún, kọ́kọ́ ṣírò ìyàtọ̀ náà, kí o sì pín in fún iye ìpilẹ̀ṣẹ̀ náà. Nọ́mbà ìbẹ̀rẹ̀ ni ó máa ń wà nísàlẹ̀ nígbà gbogbo — èyí ni àṣìṣe tí ènìyàn ń ṣe jùlọ.
Ìdá ìlọsókè % = ((Tuntun − Àtijọ́) ÷ Àtijọ́) × 100
Àpẹẹrẹ gidi (ìlọ́po owó): tíkẹ́ẹ̀tì ọkọ̀ akérò oṣooṣù kan gòkè láti $80 sí $92. Ìyàtọ̀ náà jẹ́ $12, nítorí náà ((92 − 80) ÷ 80) × 100 = (12 ÷ 80) × 100 = 15%. Ìrìnàjò rẹ ojoojúmọ́ ti wọ́n sí i ní 15%. Ìlànà kan náà ń ṣàlàyé ìlọ́po owó oṣù pẹ̀lú: owó oṣù tí ó lọ láti $50,000 sí $54,000 jẹ́ (4000 ÷ 50000) × 100 = ìlọ́po owó oṣù 8%.
Ìdá-ọgọ́rùn-ún ìdínkù
Ìdínkù ń lo ọgbọ́n kan náà gan-an — ìyàtọ̀ náà á jẹ́ àìníye (negative), èyí tí ó jẹ́ àmì ìdínkù nìkan.
Ìdá ìdínkù % = ((Àtijọ́ − Tuntun) ÷ Àtijọ́) × 100
Àpẹẹrẹ gidi (ẹ̀dínwó): bàtà kan tí ó jẹ́ $120 ni a ti dín kù sí $90. Ìdínkù náà jẹ́ $30, nítorí náà (30 ÷ 120) × 100 = 25% ẹ̀dínwó. Ní ọ̀nà mìíràn, tí o bá rí àmì "30% ẹ̀dínwó lórí $120," ìdínkù náà jẹ́ 0.30 × 120 = $36, wàá sì san $84.
Ìyàtọ̀ ìdá-ọgọ́rùn-ún (nígbà tí kò sí "ìpilẹ̀ṣẹ̀")
Nígbà mìíràn, kò sí ọ̀kan lára àwọn nọ́mbà méjì náà tí ó jẹ́ ìpilẹ̀ṣẹ̀ — o kàn fẹ́ mọ bí iye méjì náà ṣe jìnnà sí ara wọn tó. Pín ìyàtọ̀ náà fún àpapọ̀-àṣepọ̀ (average) iye méjì náà.
Ìdá ìyàtọ̀ % = (|A − B| ÷ ((A + B) ÷ 2)) × 100
Àpẹẹrẹ gidi: ilé-ìtajà kan ń ta kétìlì ní $40, ẹlòmíràn sì ń tà á ní $50. Àlàfo náà jẹ́ $10, àpapọ̀-àṣepọ̀ náà sì jẹ́ $45, nítorí náà (10 ÷ 45) × 100 ≈ 22%. Ṣàkíyèsí pé èyí jẹ́ déédéé (symmetric): kò kàn wá ewo nínú owó náà tí o pè ní A àti ewo tí o pè ní B.
Ọgbọ́n méjì kánkán fún ìṣírò orí
Yí àwọn nọ́mbà náà padà. X% ti Y máa dọ́gba pẹ̀lú Y% ti X nígbà gbogbo. Ṣíṣírò 16% ti 25 dà bí ohun tí ó le, ṣùgbọ́n 25% ti 16 jẹ́ ìdámẹ́rin 16 nìkan — tí ó jẹ́ 4. Ìdáhùn kan náà, ìsapá díẹ̀ jù.
Kọ́ ọ láti orí 10% àti 1%. Láti rí 10% nọ́mbà èyíkéyìí, ṣí àmì ẹ̀wọ̀n náà sí apá òsì lẹ́ẹ̀kan: 10% ti 240 jẹ́ 24. Láti rí 1%, ṣí i ní ìgbà méjì: 1% ti 240 jẹ́ 2.40. Láti inú àwọn ìpìlẹ̀ méjì wọ̀nyí, o lè kọ́ fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ohunkóhun — 15% jẹ́ 10% pẹ̀lú ìdajì rẹ̀ (24 + 12 = 36), 17% sì jẹ́ 10% + 5% + 2% (24 + 12 + 4.80 = 40.80). Bẹ́ẹ̀ gan-an ni a ṣe ń ṣírò owó ìyìn nínú orí nígbà tí ọ̀gá-ìránṣẹ́ ń dúró de ọ.
Fún ìdàgbàsókè gígùn níbi tí ọdún kọ̀ọ̀kan ti ń kọ́ ara lé èyí tí ó ṣáájú, ìdá-ọgọ́rùn-ún ń kó papọ̀ dípò kí wọ́n ṣàfikún nìkan — gbìyànjú ẹ̀rọ ìṣírò èlé àkópọ̀ wa. O tún lè ṣàwárí gbogbo ẹ̀rọ ìṣírò ọ̀fẹ́ wa fún pípín bíìlì, ìyípadà ìwọ̀n, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Àwọn ìbéèrè tí a sábà máa ń béèrè
Báwo ni mo ṣe lè ṣírò ìdá-ọgọ́rùn-ún nọ́mbà kan?
Pín ìdá-ọgọ́rùn-ún náà fún 100 láti rí ẹ̀wọ̀n, kí o sì lọ́po pẹ̀lú nọ́mbà náà. Fún 20% ti 150, ṣírò 0.20 ìlọ́po 150, tí ó dọ́gba 30.
Báwo ni mo ṣe lè rí ìdá mélòó nínú ọgọ́rùn-ún tí nọ́mbà kan jẹ́ ti òmíràn?
Pín apá kan náà fún gbogbo rẹ̀, kí o sì lọ́po pẹ̀lú 100. Tí 42 nínú ìbéèrè 50 bá tọ̀nà, ìyẹn ni 42 pín fún 50 ìlọ́po 100, tí ó dọ́gba 84 ìdá-ọgọ́rùn-ún.
Kí ni ìlànà ìyípadà ìdá-ọgọ́rùn-ún?
Yọ iye àtijọ́ kúrò nínú iye tuntun, pín fún iye àtijọ́, kí o sì lọ́po pẹ̀lú 100. Ìlọsókè láti 80 sí 92 jẹ́ 12 pín fún 80 ìlọ́po 100, tí ó dọ́gba ìlọsókè 15 ìdá-ọgọ́rùn-ún. Àbájáde àìníye ń fi ìdínkù hàn.
Kí nìdí tí mo fi ń pín fún nọ́mbà ìpilẹ̀ṣẹ̀ fún ìyípadà ìdá-ọgọ́rùn-ún?
Nítorí pé ìyípadà náà ni a ń díwọ̀n ní ìbámu sí ibi tí o ti bẹ̀rẹ̀. Bí a bá pín fún iye tuntun dípò, a máa rí nọ́mbà tí ó yàtọ̀ tí ó sì ń ṣì ni lọ́nà, nítorí náà iye ìpilẹ̀ṣẹ̀ (ìbẹ̀rẹ̀) ni ó máa ń wà nísàlẹ̀ nígbà gbogbo.
Kí ni ìyàtọ̀ láàrin ìyípadà ìdá-ọgọ́rùn-ún àti ìyàtọ̀ ìdá-ọgọ́rùn-ún?
Ìyípadà ìdá-ọgọ́rùn-ún ní ìṣáájú àti ìkẹ́yìn tí ó ṣe kedere, nítorí náà ó ń pín fún iye ìpilẹ̀ṣẹ̀. Ìyàtọ̀ ìdá-ọgọ́rùn-ún ń fi iye méjì wéra láìsí ìpilẹ̀ṣẹ̀ kan, nítorí náà ó ń pín fún àpapọ̀-àṣepọ̀ wọn, ó sì jẹ́ kan náà lọ́nàkọnà tí o bá gbé wọn kalẹ̀.
Ǹjẹ́ X ìdá-ọgọ́rùn-ún ti Y jẹ́ kan náà pẹ̀lú Y ìdá-ọgọ́rùn-ún ti X?
Bẹ́ẹ̀ ni, wọ́n máa dọ́gba nígbà gbogbo. 8 ìdá-ọgọ́rùn-ún ti 50 àti 50 ìdá-ọgọ́rùn-ún ti 8 jẹ́ 4 lọ́tọ̀ọ̀tọ̀. Yíyí àwọn nọ́mbà náà padà máa ń mú kí ìṣírò náà rọrùn jù láti ṣe nínú orí.