Bàbà: irin ilé-iṣẹ́ tí ọjà ń pè ní "Dr. Copper"
Owó díẹ̀ ni ó ń sọ púpọ̀ nípa ọrọ̀-ajé àgbáyé bí i owó bàbà. Wọ́n ń fi irin náà sínú fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ohun gbogbo tí à ń kọ́, nítorí náà nígbà tí ìbéèrè fún un bá ga tàbí kó dín kù, ó sábà máa ń rìn ní ìbámu pẹ̀lú ìdàgbàsókè àgbáyé. Orúkọ yìí ni ó fi jẹ́ kí bàbà ní ìtẹ́wọ́gbà lórí àwọn tábìlì ìṣòwò: "Dr. Copper," irin tí ó ní PhD nínú ọrọ̀-ajé. Àwòrán tó ń ṣiṣẹ́ ní àkókò gidi lókè yìí ń tọpasẹ̀ ọjà ọjọ́ iwájú bàbà ní àkókò gidi, àkótán ìtúpalẹ̀ ẹ̀rọ sì ń yí àwọn àmì tó wọ́pọ̀ padà sí kíkà kíákíá kan. Ojú-ìwé yìí wà fún títẹ̀lé àti òye ọjà náà, kì í ṣe fún ṣíṣe ìṣòwò, nítorí náà kò sí ohunkóhun láti forúkọ sílẹ̀ fún.
Ìdí tí bàbà fi wà níbi gbogbo
Bàbà ṣe pàtàkì nítorí àwọn ànímọ́ gidi méjì: ó ń gbé iná mànàmáná àti ooru dáadáa gan-an, ó sì rọ̀ tó láti fà á sí okùn tàbí kó ṣe é sí pàìpù. Àdàpọ̀ yẹn mú kí ó ṣòro láti fi ohun mìíràn dípò rẹ̀. Orísun ìbéèrè tó tóbi jùlọ ni ìkọ́lé, níbi tí bàbà ti ń wọlé sí okùn iná, pàìpù, orí ilé, àti alápapọ̀. Ètò iná mànàmáná ń tẹ̀lé é: àwọn àwọ̀n iná, transformer, ẹ̀rọ, àti ẹ̀rọ ẹ̀rọ gbogbo wọn gbára lé e. Nítorí pé bàbà wà ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀wọ̀n ìpèsè, owó rẹ̀ ń fi bí àgbáyé ṣe retí láti kọ́, ṣe, àti fi iná mànàmáná fún ohun gbogbo hàn.
Ìgbòòrò yẹn ni gan-an ìdí tí bàbà fi ń ṣiṣẹ́ dáadáa gẹ́gẹ́ bí ohun ìwọ̀n. Epo ń sọ nípa ọkọ̀ àti agbára, goolu ń sọ nípa ìbẹ̀rù àti dọ́là, ṣùgbọ́n bàbà wọ ọrọ̀-ajé gidi, ti ara ní fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ibi gbogbo ní àkókò kan náà.
Ìdí tí ó fi ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ohun ìwọ̀n ọrọ̀-ajé
Àwọn oníṣòwò ń pe bàbà ní "Dr. Copper" nítorí pé owó rẹ̀ ti ń tọpasẹ̀ ìṣesí àgbáyé ní ìtàn pẹ̀lú ìdánilójú tí ó yàtọ̀. Nígbà tí àwọn ilé-iṣẹ́ bá ń pọ̀ sí i, tí àwọn olùkọ́lé bá ń bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́, tí àwọn àwọ̀n iná sì ń gbòòrò, ìbéèrè bàbà máa ń ga, owó sì máa ń tẹ̀lé. Nígbà tí àyíká náà bá tutù, bàbà sábà máa ń rẹ̀wẹ̀sì kí àkọsílẹ̀ ìjọba tó fìdí ìdín ìdàgbàsókè múlẹ̀. Owó náà ń fi tẹtẹ tí àwọn olùṣe, olùṣèlọ́pọ̀, àti oníṣòwò gbé kalẹ̀ nípa ibi tí iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ ń lọ hàn, ìdí nìyẹn tí ìyípadà tó dúró ṣinṣin nínú bàbà fi máa ń dé kí àkọsílẹ̀ GDP, ìwádìí ìṣèlọ́pọ̀, tàbí àkọsílẹ̀ iṣẹ́ tó fìdí rẹ̀ múlẹ̀.
Kì í ṣe agbọ́nrín tó ń sọ àsọtẹ́lẹ̀. Ohun mìíràn tí kò ní í ṣe pẹ̀lú ọrọ̀-ajé gbòógì, bí i ìdásẹ́ṣẹ́ ibi ìwakùsà, ìyípadà ìṣúra, owó orí, tàbí àsọtẹ́lẹ̀ ìṣòwò lè fi ẹsẹ̀ kán bàbà náà. Ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí kíkà kíákíá, tó ń dáhùn kánkán fún ìlera ilé-iṣẹ́, ó ṣì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọjà tí wọ́n ń kíyèsí jùlọ. O lè rí bí ó ṣe wà ní àárín àwọn ohun èlò míràn lórí àkọ́tán gbogbo ọjà.
Ohun tó ń darí owó bàbà
Ní gbòógì, bàbà jẹ́ ìpèsè àti ìbéèrè fún irin tí a ń tà ní gbogbo àgbáyé, ṣùgbọ́n ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun èlò ni ó ń ṣe iṣẹ́ ìyípadà náà jùlọ.
- Ìdàgbàsókè àgbáyé, pàápàá jùlọ China. China ń lo nǹkan bí ìdajì bàbà tí a ti sọ dimímọ́ ní àgbáyé, nítorí náà ìkọ́lé, ohun ìní, àti ìṣèlọ́pọ̀ China ní ìwúwo tó ju bí ó ṣe yẹ. Ìlọ́síwájú tàbí ìkọsẹ̀ nínú iṣẹ́ China máa ń ràn kánkán sí owó bàbà àgbáyé.
- Ìlọ́síwájú iná mànàmáná. Èyí ni ìtàn gbòógì tí ó wà lábẹ́ àyíká náà. Ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ oníná mànàmáná ń lo bàbà ní ìlọ́po mẹ́ta sí mẹ́rin ju ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ gbòógì lọ, àwọn àwọ̀n iná, ẹ̀rọ afẹ́fẹ́ (wind turbine), oko oòrùn, ìpamọ́ bátìrì, àti ilé ìṣúra dátà gbogbo wọn nílò iye rẹ̀ tó pọ̀ gan-an. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ akẹ́kọ̀ọ́ ń retí pé ìbéèrè bàbà yóò dàgbà gan-an jálẹ̀ àwọn ọdún 2030 bí ìyípadà agbára ṣe ń tẹ̀síwájú.
- Ìpèsè ibi ìwakùsà. Ìjáde kó jọ ní ibì kan. Chile àti Peru papọ̀ ń mú jáde nǹkan bí ìdá 40% bàbà tí a wa ní àgbáyé, nítorí náà ìdásẹ́ṣẹ́, ọ̀gbẹlẹ̀, ìjà ẹ̀tọ́, tàbí ìyípadà ìṣèlú ní àwọn orílẹ̀-èdè yẹn lè kán ọjà náà. Ibi ìwakùsà tuntun máa ń gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún láti kọ́, ìwọ̀n irin tó dára náà sì ń dín kù, èyí tí ó ń dín bí ìpèsè ṣe lè yára dáhùn sí ìbéèrè kù.
- Dọ́là Amẹ́ríkà. Wọ́n ń dá iye bàbà sílẹ̀ ní dọ́là, nítorí náà dọ́là tó lágbára sí i sábà máa ń fi ẹrù sí owó náà nípa mímú kí irin náà wọ́n sí i fún àwọn tó ń lo owó orílẹ̀-èdè mìíràn, nígbà tí dọ́là tó rẹ̀wẹ̀sì sábà máa ń fi ọwọ́ sí i.
- Ìpamọ́ ọjà àti ìmọ̀lára. Ìpamọ́ nínú àwọn ilé ìṣúra ọjà ń ṣiṣẹ́ bí ìdábòbò. Ìpamọ́ tí ń dín kù ń fi hàn pé ọjà ń dí, ó sì sábà máa ń gbé owó ga; ìpamọ́ tí ń pọ̀ sí i ń fi hàn pé ààyè wà. Owó orí àti ìlànà ìṣòwò lè tún fa ìyípadà gan-an tí ìròyìn ń darí.
Àwọn ipá wọ̀nyí ń bára wọn ṣiṣẹ́, ìdí nìyẹn tí bàbà fi lè fò sórí ìròyìn kan ṣoṣo kí àkọsílẹ̀ ìdàgbàsókè kankan tó fìdí ìyípadà náà múlẹ̀. Fún ìyàtọ̀ nínú ohun tí irin kan lè dúró fún, fi wé goolu, tí ó hùwà ju bí i ibi ìsádi lọ.
Bí a ṣe lè kà àwòrán náà
Àwòrán náà ń fi owó hàn lórí àkókò, ó sábà máa ń jẹ́ candlestick. Candle kọ̀ọ̀kan ń bo apá àkókò kan, ara rẹ̀ sì ń fi ibi tí owó bẹ̀rẹ̀ àti parí sí hàn, nígbà tí àwọn ìdì tín-ínrín náà ń fi ibi gíga àti kékeré hàn. Ọ̀wọ́ candle tí ń ṣe àwọn gíga tó ga sí i àti kékeré tó ga sí i ń fi hàn pé ọjà ń gòkè lọ; ìdàkejì rẹ̀ ń fi hàn pé ó ń sọ̀kalẹ̀; ìrìn lọ́nà ìhà kan ń fi hàn pé ọjà kò tí ì pinnu. Ìwọ̀n àpapọ̀ tó ń rìn (moving average) ń mú kí ìlà náà rọ̀ kí ìṣíwájú rẹ̀ lè rọrùn láti rí, ìtìlẹ́yìn àti àtakò sì jẹ́ àwọn ìpele tí àwọn olùrà tàbí olùtà ti tẹ̀lé léraléra, tí ń hùwà bí ilẹ̀ àti orí-ìtẹ́ títí ọ̀kan yóò fi fọ́. Yí àkókò padà láti bá ìbéèrè rẹ ṣe déédé: wíwo láàrín ọjọ́ kan àti wíwo ọ̀pọ̀ ọdún fún owó bàbà kan náà máa ń sọ ìtàn tó yàtọ̀ gedegbe síra. Ìkìlọ̀ olóòótọ́ kan, àwọn àmì ń ṣàpèjúwe ohun tó ti ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀. Wọn kìí sọ àsọtẹ́lẹ̀, kò sí ọ̀nà kan tó ń ṣiṣẹ́ ní gbogbo ìgbà.
Fún ìdí ìròyìn nìkan. Kò sí ohun kankan lórí ojú-ìwé yìí tí ó jẹ́ ìmọ̀ràn ìdókòwò, dátà ọjà sì lè pẹ́ tàbí kò pé pátápátá. Ṣe ìwádìí tìrẹ kí o tó ṣe ìpinnu ìnáwó kankan.
Àwọn ìbéèrè tí a sábà máa ń béèrè
Kí ni ìdí tí wọ́n fi ń pe bàbà ní Dr. Copper?
Nítorí pé owó rẹ̀ ti ń tọpasẹ̀ ìlera ọrọ̀-ajé àgbáyé pẹ̀lú ìdánilójú tó ju bẹ́ẹ̀ lọ tí àwọn oníṣòwò fi ń pa àwàdà pé ó ní PhD nínú ọrọ̀-ajé. Wọ́n ń lo bàbà jálẹ̀ ìkọ́lé, ìṣèlọ́pọ̀, àti agbára, nítorí náà ìbéèrè fún un ń ga tàbí kó dín kù pẹ̀lú iṣẹ́ ilé-iṣẹ́ gbòógì.
Kí ni ó ń darí owó bàbà?
Ìdàgbàsókè àgbáyé àti pàápàá jùlọ ìbéèrè China, ìlọ́síwájú iná mànàmáná àti ọkọ̀ oníná mànàmáná ní ìgbà pípẹ́, ìpèsè ibi ìwakùsà láti Chile àti Peru, agbára dọ́là Amẹ́ríkà, àti ìpele ìpamọ́ ọjà. Àwọn ipá wọ̀nyí ń bára wọn ṣiṣẹ́ láti dá owó náà sílẹ̀.
Kí ni ìdí tí China fi ṣe pàtàkì tó bẹ́ẹ̀ fún bàbà?
China ń lo nǹkan bí ìdajì bàbà tí a ti sọ dimímọ́ ní àgbáyé, nítorí náà iṣẹ́ ìkọ́lé, ohun ìní, àti ìṣèlọ́pọ̀ rẹ̀ ní ìran tó ju bí ó ṣe yẹ. Ìlọ́síwájú tàbí ìdín kù ní China máa ń yí owó bàbà àgbáyé padà tààrà.
Báwo ni ìlọ́síwájú iná mànàmáná ṣe ń kan ìbéèrè bàbà?
Ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ oníná mànàmáná ń lo bàbà ní ìlọ́po mẹ́ta sí mẹ́rin ju ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ gbòógì lọ, àwọn àwọ̀n iná, afẹ́fẹ́, oòrùn, ìpamọ́ bátìrì, àti ilé ìṣúra dátà gbogbo wọn nílò iye rẹ̀ tó pọ̀ gan-an. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ akẹ́kọ̀ọ́ ń retí pé èyí yóò darí ìdàgbàsókè ìbéèrè gbòógì fún ọ̀pọ̀ ọdún.
Níbo ni ọ̀pọ̀ jù lọ bàbà ti ń wá?
Ìwakùsà kó jọ ní ibì kan, Chile àti Peru papọ̀ ń mú jáde nǹkan bí ìdá 40% bàbà tí a wa ní àgbáyé. Nítorí pé ibi ìwakùsà tuntun máa ń gba ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún láti kọ́, ìpèsè kò yára dáhùn sí ìyípadà ìbéèrè.
Ṣé èyíkéyìí nínú èyí jẹ́ ìmọ̀ràn ìdókòwò?
Rárá. speedor.net ń fi owó àti àwòrán bàbà hàn fún ìdí ìròyìn nìkan. Ṣe ìwádìí tìrẹ nígbà gbogbo, kí o sì gbé ìmọ̀ràn oníṣẹ́ ọjọ́gbọ́n yẹ̀wò kí o tó ṣe ìpinnu ìnáwó kankan.